کتاب کودتا (۱) - یونان سرهنگان

در نیمه دوم قرن بیستم کودتاهای زیادی در دنیا اتفاق افتاد که شاید دو تایشان از بقیه مشهورترند، یا دست‌کم من بیشتر درباره‌شان شنیده‌ام: کودتای ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ در شیلی و کودتای ۲۱ آوریل ۱۹۶۷ در یونان. فکر می‌کنم خواندن و دانستن درباره آن کودتاها و اتفاقاتی که بعدشان افتاد، کلاً در این موقعیت بد نباشد. اساساً یک سری شباهت‌ها به اتفاقاتی که این روزها (و به‌خصوص روزهای اول بعد از انتخابات) در ایران می‌افتد، جالب است.

یک سری کتاب هست که تقریباً در کتابخانه خانه‌های همه دوستانم که مادر یا پدرشان در حول و حوش انقلاب ۵۷، سیاست را دنبال می‌کرده پیدا می‌شود. اگر هم پیدا نشود دلیلش این است که در یکی از کتاب دور ریختن‌های دهه ۵۰ و ۶۰ دور ریخته شده‌اند. من اسم بیشتر این کتاب‌ها را حفظم اما خیلی کم پیش آمده که سراغشان بروم و بخوانمشان. اما درست از روز ۲۳ خرداد دلم می‌خواست می‌رفتم سر کتابخانه خانه‌مان و کتاب «یونان سرهنگان» را که بیست و چند سال آن‌جا خاک خورده بود و من هیچ وقت حتی حدس نزده بودم که درباره چیست، بردارم و بخوانم. در این دو سه سال فهمیده بودم که در دهه ۶۰ در یونان کودتایی شده و دوره چند ساله بعد از این کودتا، تا سقوط دولت کودتا، به «یونان سرهنگان» معروف است (مقاله دوره «یونان سرهنگان» در ویکی‌پدیا).

خلاصه این کتاب به دستم رسید.

«یونان سرهنگان» را سه نفر (آریس فاکینوس، کلمنت لپیدیس و ریشارد زومریتیس) در تابستان ۱۹۶۹ (درست چهل سل پیش) نوشته‌اند. در آن زمان ۲ سال از کودتا گذشته بود و کسی نمی‌دانست که آن دولت حدود ۵ سال دیگر (تا تابستان ۱۹۷۴) هم دوام خواهد آورد.

هدف این سه نفر که آن زمان مثل خیلی از روشنفکران و فعالان سیاسی یونان در تبعید (و فکر کنم در فرانسه) زندگی می‌کردند این بوده که تصویری از آن‌چه در طی دو سال اول کودتا در کشورشان گذشته به مردم جهان بدهند و مردم کشورهای اروپایی (و شاید حتی آمریکا) را مجبور کنند که به دولت‌هایشان فشار بیاورند که از دولت کودتا حمایت نکنند (در مورد آمریکا) و دولت کودتا را تحریم کنند و بهش فشار بیاورند تا ساقط شود (در مورد اروپایی‌ها).

طبیعتاً این کتاب چون در بحبوحه ماجرا نوشته شده، دسترسی به خیلی از منابعی که بعداً در مودر این کودتا و دولتش بدست آمده نداشته (و خیلی اتفاق‌ها هم هنوز نیفتاده بوده)، اما اولاً چون تنها کتاب فارسی است که من در این مورد می‌شناسم و ثانیاً چون همین نزدیک بودنش به ماجرا یک شور و حالی بهش می‌دهد که خواندنی‌اش می‌کند، فکر می‌کنم به خواندن می‌ارزد.

خواندن «یونان سرهنگان» در این روزها چسبید. نمی‌خواهم بگویم اوضاعشان خیلی شبیه اوضاع ما بوده. قطعاً ما اوضاع به مراتب بهتری داریم که یک دلیلش گذشتن چهل سال از آن دوره است. اما واقعاً شباهت‌های جالب و بعضی اوقات خنده‌داری دیده می‌شود که کودتاچی‌ها چقدر همه جا مثل هم عمل می‌کنند.

توصیه می‌کنم در کتابخانه پدر و مادر یا خاله و عموهایتان بگردید، شاید پیدایش کردید. کتاب قطوری نیست و با توجه به اندازه حروف درشتش زود خوانده می‌شود. برای آن‌ها که فرانسه بلدند، این هم اصل کتاب که به فرانسه نوشته شده و قاعدتاً فقط در دسته دوم فروشی پیدا می‌شود. نمی‌دانم اساساً به انگلیسی ترجمه شده یا نه. من که چیزی پیدا نکردم.

یونان سرهنگان
آریس فاکینوس، کلمنت لپیدیس و ریشارد زومریتیس
ترجمه منوچهر فکری ارشاد
انتشارات توس، ۱۳۵۱
۱۷۵ صفحه، ۶۰ ریال